Hỏi đáp nghĩa vụ về thuế đối với hộ kinh doanh và cá nhân kinh doanh

LỜI MỞ ĐẦU

Hộ kinh doanh và cá nhân kinh doanh luôn đóng một vai trò thiết yếu, tạo động lực thúc đẩy sự phát triển năng động và đa dạng của nền kinh tế. Đi cùng với quá trình hoạt động, việc nắm vững và tuân thủ các quy định về nghĩa vụ thuế không chỉ giúp người dân phòng tránh các rủi ro pháp lý mà còn bảo đảm được tối đa quyền lợi chính đáng của mình.

Từ ngày 01/01/2026, chính sách thuế đối với hộ kinh doanh tại Việt Nam bước vào một giai đoạn chuyển đổi mang tính bước ngoặt. Cơ chế thuế khoán quen thuộc suốt nhiều năm qua đã chính thức được bãi bỏ, thay vào đó là cơ chế tự kê khai – tự nộp dựa trên doanh thu thực tế phát sinh. Cùng với đó, ngưỡng doanh thu chịu thuế được nâng từ 500 triệu đồng lên 1 tỷ đồng mỗi năm theo Nghị định 141/2026/NĐ-CP, mở ra không ít thuận lợi nhưng cũng đặt ra những yêu cầu mới về tính minh bạch và kỷ luật trong quản lý tài chính.

Sự thay đổi này tác động trực tiếp đến hơn năm triệu hộ kinh doanh trên cả nước. Nếu như trước đây nghĩa vụ thuế phần lớn được “ấn định” sẵn, thì nay mỗi hộ kinh doanh phải chủ động ghi chép sổ sách, lưu trữ hóa đơn chứng từ và tự chịu trách nhiệm về số liệu mình kê khai. Đáng lưu ý, ngay cả những hộ thuộc diện được miễn thuế cũng không đồng nghĩa với việc được miễn nghĩa vụ kê khai - một điểm mà không ít người vẫn còn hiểu nhầm.

Sự chuyển mình của các chính sách thuế cùng hệ thống quy định liên quan đến phương pháp khai thuế, nộp thuế, hay việc sử dụng hóa đơn điện tử vẫn thường xuyên mang lại không ít băn khoăn cho người nộp thuế trên thực tế. Trong bối cảnh các văn bản hướng dẫn liên tục được ban hành và điều chỉnh, việc hiểu đúng và làm đúng ngay từ đầu trở thành yếu tố sống còn để hộ kinh doanh tránh sai sót, hạn chế rủi ro pháp lý và yên tâm phát triển.

Nhằm giúp khách hàng và các Hộ kinh doanh cập nhật nhanh chóng, hiểu đúng và áp dụng chính xác các quy định pháp luật mới nhất, HM&P hân hạnh ra mắt ấn phẩm “HỎI ĐÁP NGHĨA VỤ VỀ THUẾ ĐỐI VỚI HỘ KINH DOANH VÀ CÁ NHÂN KINH DOANH”. Thông qua định dạng hỏi – đáp (Q&A) trực quan, ngắn gọn và bám sát các tình huống thực tiễn, ấn phẩm sẽ giải quyết từ những vấn đề căn bản nhất đến các vướng mắc phức tạp thường gặp trong quá trình thực thi nghĩa vụ thuế.

Chúng tôi hy vọng rằng, ấn phẩm này sẽ trở thành cẩm nang đồng hành đắc lực, giúp Quý vị tự tin và chủ động trong việc quản lý tài chính - thuế của mô hình kinh doanh đơn lẻ nhưng không đơn giản tại Việt Nam.

Trân trọng!

1. Hộ kinh doanh phải nộp những loại thuế nào?

HM&P:

Đối với hoạt động sản xuất, kinh doanh thông thường, hộ kinh doanh, cá nhân kinh doanh cần quan tâm chủ yếu đến hai loại thuế là thuế giá trị gia tăng và thuế thu nhập cá nhân.

Về thuế giá trị gia tăng, theo Luật thuế Giá trị gia tăng 2024 (Thuế GTGT), hộ, cá nhân sản xuất, kinh doanh hàng hóa, dịch vụ chịu thuế giá trị gia tăng là người nộp thuế giá trị gia tăng[1]. Tuy nhiên, hàng hóa, dịch vụ của hộ, cá nhân sản xuất, kinh doanh có doanh thu năm từ mức doanh thu do Chính phủ quy định trở xuống thuộc đối tượng không chịu thuế giá trị gia tăng[2].

Về thuế thu nhập cá nhân, theo Luật Thuế thu nhập cá nhân 2025 (Thuế TNCN), thu nhập từ hoạt động sản xuất, kinh doanh hàng hóa, dịch vụ, bao gồm cả hoạt động kinh doanh thương mại điện tử, kinh doanh dựa trên nền tảng số, là thu nhập chịu thuế thu nhập cá nhân[3]. Tuy nhiên, cá nhân cư trú có hoạt động sản xuất, kinh doanh có doanh thu năm từ mức doanh thu do Chính phủ quy định trở xuống thì không phải nộp thuế thu nhập cá nhân[4].

Như vậy, nếu doanh thu năm của hộ kinh doanh không vượt quá mức doanh thu do Chính phủ quy định, thì hộ kinh doanh không phải nộp thuế GTGT và thuế TNCN đối với hoạt động sản xuất, kinh doanh thông thường. Trường hợp doanh thu năm vượt trên mức này, hộ kinh doanh phải xác định, kê khai và nộp thuế GTGT, thuế TNCN theo quy định.

Ngoài hai loại thuế chính nêu trên, tùy theo ngành nghề, hàng hóa, dịch vụ hoặc hoạt động kinh doanh cụ thể, hộ kinh doanh có thể phát sinh thêm các nghĩa vụ thuế, phí khác như thuế tiêu thụ đặc biệt, thuế tài nguyên, thuế bảo vệ môi trường hoặc phí bảo vệ môi trường. Các khoản này chỉ phát sinh khi hộ kinh doanh có hoạt động thuộc đối tượng chịu thuế, phí tương ứng theo quy định pháp luật chuyên ngành.

Trường hợp doanh thu năm vượt trên mức này, hộ kinh doanh phải xác định, kê khai và nộp thuế GTGT, thuế TNCN theo quy định.

2. Sau khi đăng ký thuế, hộ kinh doanh nên thực hiện những công việc gì để thuận tiện cho việc kê khai, nộp thuế và quản lý hồ sơ thuế?

HM&P:

Sau khi hoàn tất thủ tục đăng ký thuế, hộ kinh doanh nên chủ động thực hiện một số công việc cần thiết để việc kê khai, nộp thuế và quản lý hồ sơ thuế được thuận tiện, đúng quy định.

Thứ nhất, hộ kinh doanh cần lưu giữ và sử dụng thống nhất thông tin đăng ký thuế đã được cấp trong quá trình kê khai, nộp thuế, xuất hóa đơn và làm việc với cơ quan thuế. Trường hợp sau khi đăng ký thuế có thay đổi thông tin như địa chỉ, địa điểm kinh doanh hoặc thông tin khác đã đăng ký, hộ kinh doanh phải thực hiện thủ tục thay đổi thông tin đăng ký thuế. Nếu hộ kinh doanh đăng ký thuế cùng với đăng ký hộ kinh doanh theo cơ chế một cửa liên thông, việc thay đổi thông tin đăng ký thuế được thực hiện cùng với thủ tục thay đổi nội dung đăng ký hộ kinh doanh[5]. Trường hợp thay đổi địa chỉ làm thay đổi cơ quan thuế quản lý trực tiếp, hộ kinh doanh thực hiện thủ tục tại cơ quan thuế nơi chuyển đi trước khi đăng ký thay đổi địa chỉ tại cơ quan đăng ký kinh doanh[6].

Thứ hai, hộ kinh doanh nên đăng ký, kích hoạt và sử dụng tài khoản thuế điện tử để thực hiện việc khai thuế, nộp thuế, tra cứu nghĩa vụ thuế và nhận thông báo từ cơ quan thuế. Theo đó, hộ kinh doanh, cá nhân kinh doanh nộp hồ sơ khai thuế bằng phương thức điện tử[7]; đồng thời cơ quan thuế có trách nhiệm hướng dẫn người nộp thuế sử dụng các ứng dụng, nền tảng kê khai, nộp thuế điện tử[8].

Thứ ba, hộ kinh doanh cần thông báo cho cơ quan thuế các tài khoản thanh toán và ví điện tử sử dụng cho hoạt động kinh doanh. Theo đó, hộ kinh doanh, cá nhân kinh doanh có trách nhiệm thông báo theo phương thức điện tử tất cả số tài khoản mở tại tổ chức cung ứng dịch vụ thanh toán và số hiệu ví điện tử liên quan đến sản xuất, kinh doanh[9].

Thứ tư, hộ kinh doanh cần theo dõi thông báo của cơ quan thuế và thời hạn kê khai, nộp thuế để thực hiện đúng hạn.Thời hạn nộp hồ sơ khai thuế, nộp thuế được xác định theo từng trường hợp khai thuế theo tháng, theo quý hoặc quyết toán theo năm[10].

Cuối cùng, hộ kinh doanh nên tổ chức việc ghi chép, theo dõi và lưu giữ sổ sách, hóa đơn, chứng từ, dữ liệu doanh thu, chi phí và đầu vào ngay từ đầu[11].

3. Hộ kinh doanh chỉ bán hàng online thông qua sàn thương mại điện tử, có doanh thu năm trên 3 tỷ đồng và đã được sàn thương mại điện tử khấu trừ, kê khai, nộp thuế thay thì có phải tự kê khai lại phần doanh thu này hay không? Trong trường hợp áp dụng phương pháp tính thuế trên thu nhập tính thuế, hộ kinh doanh cần lưu ý gì về việc theo dõi doanh thu, chi phí, hàng hóa và chứng từ phục vụ quyết toán thuế thu nhập cá nhân?

HM&P:

Trường hợp hộ kinh doanh bán hàng online thông qua sàn thương mại điện tử có doanh thu năm trên 3 tỷ đồng, cần phân biệt giữa nghĩa vụ khấu trừ, kê khai, nộp thuế thay của sàn thương mại điện tử và nghĩa vụ tổng hợp, quyết toán thuế thu nhập cá nhân của hộ kinh doanh.

Theo Nghị định 68/2026/NĐ-CP, trường hợp sàn thương mại điện tử có chức năng đặt hàng trực tuyến và chức năng thanh toán thì sàn có trách nhiệm khấu trừ, kê khai thay và nộp thay số thuế đã khấu trừ đối với từng giao dịch bán hàng hóa, cung cấp dịch vụ của hộ kinh doanh, cá nhân kinh doanh trên sàn. Do đó, đối với phần doanh thu đã được sàn thương mại điện tử khấu trừ, kê khai và nộp thuế thay, hộ kinh doanh không phải kê khai lại theo nghĩa kê khai trùng để nộp lại số thuế đã được sàn thực hiện thay.

Tuy nhiên, việc sàn thương mại điện tử đã khấu trừ, kê khai và nộp thuế thay không đồng nghĩa với việc hộ kinh doanh không còn nghĩa vụ tổng hợp thông tin phục vụ quyết toán thuế thu nhập cá nhân. Theo luật Thuế TNCN 2025 và Nghị định 68/2026/NĐ-CP, hộ kinh doanh, cá nhân kinh doanh có doanh thu năm trên 3 tỷ đồng thuộc trường hợp áp dụng phương pháp tính thuế thu nhập cá nhân theo thu nhập tính thuế nhân với thuế suất. Theo phương pháp này, thu nhập tính thuế được xác định trên cơ sở doanh thu của hàng hóa, dịch vụ bán ra trừ đi chi phí liên quan đến hoạt động sản xuất, kinh doanh trong kỳ tính thuế.

Đối với hộ kinh doanh chỉ kinh doanh trên nền tảng thương mại điện tử, hoặc vừa kinh doanh tại địa điểm kinh doanh cố định vừa kinh doanh trên nền tảng thương mại điện tử, nếu có doanh thu năm tổng hợp trên 3 tỷ đồng thì hộ kinh doanh phải tổng hợp doanh thu để khai quyết toán thuế TNCN theo năm. Số thuế thu nhập cá nhân đã được sàn thương mại điện tử khấu trừ, nộp thay sẽ được trừ khi xác định số thuế TNCN phải nộp khi quyết toán.

Do phương pháp tính thuế này dựa trên thu nhập tính thuế, hộ kinh doanh cần theo dõi, lưu giữ đầy đủ thông tin về doanh thu, chi phí, hàng hóa, hóa đơn, chứng từ đầu vào và các tài liệu có liên quan để chứng minh chi phí được trừ khi quyết toán thuế TNCN. Các khoản chi phí chỉ được tính là chi phí được trừ nếu đáp ứng điều kiện theo quy định, bao gồm việc có liên quan đến hoạt động sản xuất, kinh doanh và có đầy đủ hóa đơn, chứng từ hợp lệ.

Vì vậy, trong trường hợp sàn thương mại điện tử đã khấu trừ, kê khai và nộp thuế thay, hộ kinh doanh không phải kê khai lại phần doanh thu đã được sàn thực hiện thay để nộp trùng thuế. Tuy nhiên, hộ kinh doanh vẫn cần tổng hợp doanh thu, chi phí và số thuế đã được khấu trừ, nộp thay để phục vụ quyết toán thuế TNCN cuối năm nếu thuộc diện quyết toán theo phương pháp thu nhập tính thuế nhân với thuế suất.

4. Trường hợp đầu năm hộ kinh doanh dự kiến doanh thu năm không quá 3 tỷ đồng và đang áp dụng cách tính thuế thu nhập cá nhân theo thuế suất nhân với doanh thu tính thuế, nhưng đến cuối năm doanh thu thực tế vượt trên 3 tỷ đồng, thì hộ kinh doanh có phải chuyển ngay trong năm đó sang phương pháp tính thuế thu nhập cá nhân theo thu nhập tính thuế nhân với thuế suất hay không?

HM&P:

Hộ kinh doanh không phải chuyển phương pháp tính thuế ngay trong năm phát sinh việc vượt ngưỡng doanh thu 3 tỷ đồng.

Cụ thể, trường hợp hộ kinh doanh, cá nhân kinh doanh đang áp dụng phương pháp tính thuế thu nhập cá nhân theo thuế suất nhân với doanh thu tính thuế, nếu hết năm xác định doanh thu thực tế năm trên 3 tỷ đồng, thì từ năm tiếp theo mới phải chuyển sang áp dụng phương pháp tính thuế thu nhập cá nhân theo thu nhập tính thuế nhân với thuế suất[12].

Như vậy, nếu đầu năm hộ kinh doanh dự kiến doanh thu không quá 3 tỷ đồng và đang áp dụng phương pháp tính thuế theo thuế suất nhân với doanh thu tính thuế, nhưng đến cuối năm doanh thu thực tế vượt trên 3 tỷ đồng, thì hộ kinh doanh vẫn tiếp tục áp dụng phương pháp này cho năm hiện tại. Việc chuyển sang phương pháp tính thuế theo thu nhập tính thuế nhân với thuế suất sẽ được thực hiện từ năm tính thuế tiếp theo.

Trường hợp sàn thương mại điện tử đã khấu trừ, kê khai và nộp thuế thay, hộ kinh doanh không phải kê khai lại phần doanh thu đã được sàn thực hiện thay để nộp trùng thuế.

5. Năm 2025, hộ kinh doanh có doanh thu trên 3 tỷ đồng. Nếu năm 2026 doanh thu thực tế giảm xuống không quá 3 tỷ đồng thì hộ kinh doanh có xếp vào nhóm nộp thuế TNCN theo thuế suất nhân với doanh thu tính thuế hay không? Trường hợp này, hộ kinh doanh có được lựa chọn phương pháp tính thuế khác không?

HM&P:

Có. Việc xác định nhóm nộp thuế TNCN của hộ kinh doanh trong năm 2026 được căn cứ vào doanh thu thực tế của năm tính thuế 2026, không mặc nhiên căn cứ vào doanh thu của năm 2025. Theo Luật Thuế thu nhập cá nhân 2025, cá nhân kinh doanh có doanh thu năm trên ngưỡng không phải nộp thuế TNCN đến 03 tỷ đồng được lựa chọn nộp thuế theo phương pháp tính trên thu nhập tính thuế hoặc nộp thuế theo thuế suất nhân với doanh thu tính thuế[13]. Trong đó, doanh thu tính thuế là phần doanh thu vượt trên ngưỡng doanh thu không phải nộp thuế TNCN; thuế suất được xác định theo từng lĩnh vực, ngành nghề kinh doanh.

Do đó, nếu năm 2026 doanh thu thực tế của hộ kinh doanh không quá 3 tỷ đồng, hộ kinh doanh có thể được xếp vào nhóm nộp thuế theo thuế suất nhân với doanh thu tính thuế. Tuy nhiên, hộ kinh doanh vẫn có quyền lựa chọn nộp thuế theo phương pháp thu nhập tính thuế nhân với thuế suất nếu phương pháp này phù hợp hơn với tình hình kinh doanh, khả năng ghi chép sổ sách, theo dõi chi phí, hóa đơn và chứng từ.

Trường hợp hộ kinh doanh lựa chọn hoặc đang áp dụng phương pháp tính thuế nào thì cần lưu ý nguyên tắc ổn định phương pháp tính thuế đó trong 02 năm liên tục kể từ năm đầu tiên áp dụng[14].

Vui lòng xem thêm và tải nội dung đầy đủ của ấn phẩm (file PDF) tại đây