Luật sư HM&P chia sẻ với HTV chủ đề “Doanh nghiệp chủ động phòng ngừa rủi ro pháp lý trong kỷ nguyên số”

Sự dịch chuyển mạnh mẽ của hoạt động kinh doanh lên môi trường số đang đặt ra những yêu cầu mới về quản trị pháp lý đối với doanh nghiệp. Không chỉ gia tăng về số lượng, các rủi ro pháp lý còn trở nên đa tầng và khó kiểm soát hơn do sự kết hợp giữa dữ liệu, công nghệ và yếu tố xuyên biên giới. Mới đây, đại diện Công ty Luật TNHH HM&P (“HM&P”), Luật sư điều hành Nguyễn Văn Phúc đã có buổi trao đổi với Đài Truyền hình TP.HCM (HTV) xoay quanh chủ đề “Doanh nghiệp chủ động phòng ngừa rủi ro pháp lý trong kỷ nguyên số”, qua đó đưa ra nhiều phân tích và khuyến nghị mang tính thực tiễn nhằm giúp doanh nghiệp xây dựng hệ thống quản trị rủi ro hiệu quả và phù hợp với mô hình kinh doanh hiện đại.

Dù hệ thống pháp luật đã tương đối đầy đủ, nhiều doanh nghiệp vẫn chưa thiết lập được cơ chế lưu trữ, kiểm soát và chứng cứ phù hợp

Bức tranh rủi ro pháp lý trong kỷ nguyên số

Theo chia sẻ từ Luật sư Phúc, doanh nghiệp hiện nay đang đối mặt với bốn nhóm rủi ro pháp lý nổi bật, bao gồm: rủi ro liên quan đến bảo vệ dữ liệu cá nhân, an ninh mạng, việc ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) và nền tảng số, cũng như các rủi ro pháp lý xuyên biên giới.

Đáng chú ý, khi dữ liệu trở thành yếu tố trung tâm của hoạt động kinh doanh, việc thu thập, xử lý và khai thác dữ liệu nếu không được kiểm soát chặt chẽ có thể dẫn đến tranh chấp với khách hàng, chế tài xử phạt hoặc các rủi ro pháp lý khó lường. Đồng thời, việc sử dụng nền tảng quốc tế hoặc lưu trữ dữ liệu tại nước ngoài cũng làm gia tăng khả năng doanh nghiệp phải chịu sự điều chỉnh của nhiều hệ thống pháp luật khác nhau.

Nguyên nhân khiến rủi ro pháp lý ngày càng gia tăng

Từ góc nhìn thực tiễn, Luật sư Phúc cho rằng rủi ro pháp lý trong kỷ nguyên số gia tăng và trở nên phức tạp hơn xuất phát từ ba nguyên nhân cốt lõi sau:

• Tốc độ phát triển công nghệ vượt xa tốc độ hoàn thiện pháp luật: Nhiều mô hình kinh doanh mới dựa trên dữ liệu, nền tảng số hoặc AI chưa có khung pháp lý điều chỉnh cụ thể, tạo ra các “vùng xám pháp lý” và khiến doanh nghiệp gặp khó khăn khi xử lý tranh chấp.
• Mô hình kinh doanh ngày càng phi truyền thống và đa tầng: Một nền tảng số có thể đồng thời đóng nhiều vai trò như bán hàng, trung gian thanh toán, quảng cáo và xử lý dữ liệu, dẫn đến việc xác định trách nhiệm pháp lý giữa các bên trở nên phức tạp hơn đáng kể.
• Tính chất xuyên biên giới của giao dịch số: Hoạt động kinh doanh có thể liên quan đến nhiều quốc gia, nhiều hệ thống pháp luật và tiêu chuẩn tuân thủ khác nhau, khiến doanh nghiệp phải đối mặt với rủi ro pháp lý đa chiều khi xảy ra tranh chấp.

“Nút thắt” pháp lý và thực trạng quản trị rủi ro của doanh nghiệp

Một điểm quan trọng được nhấn mạnh là “nút thắt” pháp lý hiện nay không nằm ở việc thiếu quy định, mà nằm ở khả năng kiểm soát và chứng minh tuân thủ của doanh nghiệp. Dù hệ thống pháp luật đã tương đối đầy đủ, nhiều doanh nghiệp vẫn chưa thiết lập được cơ chế lưu trữ, kiểm soát và chứng cứ phù hợp. Các tình huống phổ biến bao gồm việc không lưu vết sự đồng ý của khách hàng, không chứng minh được chủ thể giao kết hợp đồng điện tử hoặc không quy định rõ quyền sở hữu trí tuệ trong hợp đồng với bên thứ ba.

Song song với đó, thực tiễn cho thấy nhiều doanh nghiệp vẫn có xu hướng “xử lý tranh chấp khi đã phát sinh” thay vì chủ động phòng ngừa từ sớm. Nguyên nhân xuất phát từ tư duy coi pháp lý là chi phí, thiếu hệ thống quản trị nội bộ, ưu tiên tăng trưởng hơn kiểm soát và đánh giá thấp rủi ro. Luật sư Phúc nhận xét:

“Trong môi trường số, việc thiếu chuẩn bị về kiểm soát dữ liệu và chứng cứ có thể khiến doanh nghiệp rơi vào thế bất lợi ngay từ khi tranh chấp bắt đầu.”

Kết thúc buổi trao đổi với HTV, Luật sư Phúc đã nhấn mạnh rằng trong kỷ nguyên số, doanh nghiệp cần chủ động xây dựng hệ thống quản trị rủi ro pháp lý theo hướng tích hợp ngay từ hoạt động vận hành, bao gồm việc nhận diện rủi ro, chuẩn hóa quy trình nội bộ, thiết lập cơ chế kiểm soát và chuẩn bị kịch bản ứng phó, đồng thời thiết kế cơ chế giải quyết tranh chấp phù hợp ngay từ giai đoạn ký kết hợp đồng. Pháp lý, theo đó, không còn là công cụ xử lý hậu quả, mà phải trở thành nền tảng kiểm soát rủi ro từ đầu, giúp doanh nghiệp nhận diện sớm, ứng phó hiệu quả và duy trì tăng trưởng một cách bền vững trong môi trường kinh doanh số.

Xem thêm: Doanh nghiệp chủ động phòng ngừa rủi ro pháp lý trong kỷ nguyên số