Việc chứng minh nguồn gốc, xuất xứ của hàng hóa không chỉ là vấn đề đặt ra trong các giao dịch thương mại lớn, mà còn có thể phát sinh trong những tình huống rất gần gũi với đời sống hằng ngày như vận chuyển thực phẩm, cây cảnh, thú cưng, hàng hóa bán online hoặc giao nhận hàng hóa theo đơn đặt hàng. Mới đây, Luật sư Cộng sư Nguyễn Nhật Dương, đại diện Công ty Luật TNHH HM&P (“HM&P”), đã có buổi trao đổi chuyên sâu với Tạp chí Kinh tế Sài Gòn (The Saigon Times) xoay quanh chủ đề giấy tờ chứng minh xuất xứ hàng hóa, từ vụ việc 42 gốc mai tại Côn Đảo bị cơ quan chức năng xử lý do không chứng minh được nguồn gốc hợp pháp. Thông qua vụ việc này, Luật sư Dương đã đưa ra nhiều phân tích pháp lý và khuyến nghị thực tiễn dành cho người dân, hộ kinh doanh, shipper, tài xế giao nhận và doanh nghiệp trong quá trình vận chuyển, lưu thông hàng hóa.
Nguồn: The Saigon Times
Không phải mọi trường hợp vận chuyển đều cần hóa đơn, nhưng phải hiểu đúng bản chất pháp lý
Theo Luật sư Dương, không thể hiểu đơn giản rằng cứ chở hàng trên đường là phải mang theo đầy đủ hóa đơn, chứng từ. Nghĩa vụ chứng minh nguồn gốc hàng hóa phụ thuộc vào nhiều yếu tố như chủ thể vận chuyển, loại hàng hóa và mục đích vận chuyển. Pháp luật không chỉ nhìn vào hành vi “đang chở hàng” mà xem xét bản chất giao dịch, đặc biệt là việc hàng hóa có phục vụ mục đích kinh doanh hay không.
Trong khi một cá nhân mua thực phẩm hoặc cây cảnh phục vụ nhu cầu sinh hoạt thường không phát sinh yêu cầu chứng từ phức tạp, thì các trường hợp vận chuyển hàng hóa với số lượng lớn, có dấu hiệu phân phối, hoặc thuộc nhóm hàng nhạy cảm như thực phẩm tươi sống, động vật, hàng nhập khẩu, mỹ phẩm, thuốc… sẽ chịu sự kiểm soát chặt chẽ hơn. Quy định này xuất phát từ yêu cầu quản lý nhà nước về phòng chống buôn lậu, gian lận thương mại, bảo vệ sức khỏe cộng đồng và kiểm soát dịch bệnh.
Rủi ro pháp lý có thể phát sinh ngay từ các hoạt động nhỏ lẻ trong đời sống
Rủi ro pháp lý không chỉ tồn tại ở hoạt động kinh doanh quy mô lớn mà có thể phát sinh ngay trong các tình huống vận chuyển nhỏ lẻ. Dù nhu cầu cá nhân thường có mức độ rủi ro thấp hơn, nhưng không phải là “vùng miễn trừ” tuyệt đối, đặc biệt khi hàng hóa thuộc nhóm đặc thù hoặc có dấu hiệu phục vụ kinh doanh. Luật sư Dương đã đưa ra nhận xét:
“Vận chuyển thực phẩm tươi sống có thể phát sinh yêu cầu về kiểm dịch và an toàn thực phẩm; vận chuyển cây rừng, lan rừng hoặc động vật thuộc diện quản lý có thể liên quan đến quy định về bảo tồn và lâm nghiệp; hàng hóa bán online nếu không rõ nguồn gốc, nhãn mác hoặc chứng từ có thể bị xem xét là hàng nhập lậu hoặc không đủ điều kiện lưu thông. Đáng lưu ý, với thực phẩm, rủi ro không chỉ nằm ở giấy tờ mà còn ở điều kiện bảo quản và chất lượng hàng hóa trong quá trình vận chuyển.”
Chủ động phòng ngừa rủi ro: trách nhiệm không chỉ của doanh nghiệp mà cả người vận chuyển
Theo chia sẻ từ HM&P, trong thực tiễn kiểm tra, người trực tiếp làm việc với cơ quan chức năng thường là shipper, tài xế hoặc nhân viên giao hàng, dù họ không phải là chủ sở hữu hàng hóa. Do đó, rủi ro pháp lý không chỉ dừng lại ở doanh nghiệp mà còn liên quan đến người vận chuyển nếu không có sự chuẩn bị phù hợp.
Để hạn chế rủi ro, người giao nhận nên tránh vận chuyển hàng hóa không rõ thông tin, chủ động lưu lại dữ liệu đơn hàng và thông tin người gửi, đồng thời thận trọng với các loại hàng đặc thù. Đối với doanh nghiệp, cần xây dựng quy trình giao nhận rõ ràng, bảo đảm nhân viên có đủ thông tin cơ bản về hàng hóa, điểm giao và chứng từ cần thiết.
Kết thúc buổi trao đổi, Luật sư Dương đã nhấn mạnh rằng pháp luật không nhằm cản trở lưu thông hàng hóa hợp pháp, mà hướng tới việc tạo thuận lợi cho giao dịch hợp pháp và kiểm soát hàng hóa vi phạm. Trong bối cảnh giao dịch ngày càng nhanh và phổ biến qua môi trường số, việc lưu giữ các căn cứ chứng minh nguồn gốc như hóa đơn, thông tin giao dịch, chứng từ thanh toán hay dữ liệu đơn hàng là yếu tố then chốt giúp người dân và doanh nghiệp giảm thiểu rủi ro và bảo vệ quyền lợi của mình.
Xem thêm: Vụ 42 gốc mai và những lưu ý cho những hoạt động thường ngày
